कोरोना र नेपालको राजनीति

प्रा. डा. दुर्गा दाहाल

यद्यपि म अहिले संयुक्त राज्य अमेरिकामा छु, विश्वभर छरिएर रहेका नेपाली समुदायलाई  कोरोनाको यस महामारीको चरम संकटकालमा संझि रहेको छु र घरैमा स्वनियंत्रण र एकान्तवासमा बस्नु हुन सविनय अनुरोध गर्दछु ।

नकारात्मक ग्रन्थि  भएका कसैले  भन्लान विदेशमा  बसेर सल्लाह दिनुको कुनै तुक छैन तर त्यसले मलाई कुनै नकारात्मक असर पर्दैन किनभने म सदैव सकारात्मक छु ।

विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोरोना महामारीबाट नेपाल पनि अछुतो छैन । अद्य परिमित नेपालमा कसैको  मृत्यु नहुनु ख़ुशी र अनुसंधानको विषय बनेको छ । भोलीका दिनहरूमा पनि नेपालमा कसैले मृत्युवरण गर्नु नपरोस । यही शुभकामना छ अहिलेलाई । तर नेपालका नेपालीहरू र हामी सबैले चनाखो र संवेदनशील हुनु पर्छ । सरकारले दिएको आदेश र सरकारी नियम कानूनहरूको पूर्णरूपेण पालना गरि आँफूलाई र सबैलाई बँचाउने महाकार्यमा हामी सबैले साथ, सहयोग र समर्थन दिनु पर्छ ।

अहिलेको सरकारले केही पनि गरेको छैन त म भन्दिन तर जति र जसरी गर्नु पर्थ्यो, त्यो गरिरहेको छैन । केही कार्य त गरि रहेकै होला तर अत्यन्त मन्द गतिमा छ । संभवत बुद्धि, विवेक र दुरदर्शिताको कमी होला ।

नेपालको दुई तिहाईको सरकार असफल भएको छ । मैले धेरै व्याख्या गरि रहनु पर्दैन किनभने सामाजिक संजाल, विभिन्न समाचार माध्यमहरू र यू ट्यूब मार्फत सबै तथ्य सत्यहरू सार्वजनिक भैसकेका छन ।
केवल भ्रष्टाचार, दुराचार र बलात्कारमा संलग्न भएको यो सरकारको अब कुनै औचित्य छैन ।

नेपालको प्रमुख प्रतिपक्षीले पनि खासै काम गर्न नसकिरहेको अवस्थामा नेपाली जनता अबको बाटो कता जान्छ भन्ने विषय र सन्दर्भमा निकै चिन्तित देखिएका छन । डा. शोभाकर पराजुली, डा. सुनील शर्मा, गगन
थापा, डा. डीला संग्रौला , बिजुला बर्मा, धनराज  गुरूंग, गुरूराज घिमिरे र  अन्य कतिपय युवा पुस्ताका नेता बाहेक अरू मृतप्राय: अवस्थामा छन । अर्का प्रभावशाली युवा  नेता विश्वप्रकाश शर्मा शेर ब. देउबाका निकट हुने बित्तिकै निस्तेज भई सकेका छन । बेला- बेलामा केही गर्न त खोज्दछन तर पार्टीनै कमजोर भएपछि उनका योजनाहरू सफल भई रहेका छैनन । उनी लाचार होलान भन्ने मलाई लाग्छ ।

शेर ब. देउबा उहिलेका बलिया नेता थिए । नेपाली कांग्रेसको गौरवशाली इतिहासमा उनको उल्लेख्य योगदान थियो तर केहि वर्ष यतादेखि क्रमश: उनि ओरालो लाग्दैछन । केवल उमेरमा मात्रै नभएर विचारमा, व्यवहारमा र अन्यान्य धेरै कुराहरूमा । अब पनि नेपाली कांग्रेसले उनैलाई बोकेर हिड्यो भने नेपाली कांग्रेसको स्थिति दयनीय हुनेछ र नेपाली कांग्रेसकै कार्यकर्ताहरू अन्य पार्टीहरू तर्फ आकर्षित हुनेछन ।

पुराना नेताहरूमा अर्जुन दा बौद्धिक, तार्किक र मिलनसार व्यक्तित्वको रूपमा चिनिनु हुन्छ । नेपाली कांग्रेसमा उहाँको खाँचो देखिन्छ । सुजाता दिदीले पनि आफ्नो ताक़त र सामर्थ्यले भ्याए अनुसार नेपाली कांग्रेसलाई उल्लेखनीय योगदान दिएको कुरालाई हामीले बिर्सनु हुन्न । कोईराला परिवारमा शेखर कोईराला र सशांक कोईरालालाई हामीले पार्टी प्रमुख अथवा राष्ट्रप्रमुखका रूपमा हेर्न बाँकी छ तर उहाँहरूले आँफूलाई जनताका बीचमा स्थापित गरेर यो राष्ट्रलाई जोगाउनु छ ।

लकडाउन खुले पछि नेपाल नराम्रोसंग बजारमा, संसदमा र सडकमा देखा पर्ने छ ।
अहिलेनै नेपालको अर्थ- व्यवस्था ध्वस्त भई सकेको स्थिति छ । विश्व अर्थतंत्रमा ठुलै उथल- पुथल हुनेछ । रेमिट्यान्सबाट चल्ने देशमा अब केही महिना सम्म रेमिट्यान्स पनि आउँदैन । विदेशमा भएका धेरै आप्रवासीहरू परदेशबाट घरदेश फर्किनेछन । अरू धेरैथोक हुन्छ नेपालमा । म सबैकुरा यहाँ व्याख्या गर्न चाहन्न किनभने मलाई लेख लामो हुन्छ भन्ने डर लाग्न थाल्यो अब ।

निस्कर्षमा मेरा ९ बुँदे प्रस्तावहरू छन नेपाली जनतालाई:
१. हो ! नेपाली कांग्रेस नेपालको सबैभन्दा पुरानो राजनैतिक पार्टी हो तर यसले बी. पी को राष्ट्रीयता, प्रजातंत्र र समाजवादका आधारभूत सिद्धान्तलाई आलिंगन गरेर हिंडेन र सामूहिक नेतृत्वलाई स्वीकारेन भने अब यो पार्टीको कुनै औचित्य छैन । नयाँ नेतृत्व आउनु पर्छ । भ्रष्टाचारी नेताहरूलाइ यसले कार्वाही गर्न सक्नु पर्छ ।

२. नेपालका अधिकांश कम्युनिस्टहरू भ्रष्ट छन । यो भ्रष्टाचारीहरूको सरकार रहेछ, पुन: प्रमाणित भयो । तर यसमा पनि उदार, देशभक्त र सच्चा कम्युनिष्ट हरूलाई म आदर, सम्मान र प्रणाम गर्दछु मेरा अन्तस्करणबाट । उहाँहरू शिथिल भईसकेको स्थितिलाइ मैले बुझि सकेको छु र उहाँहरूले टुलु- टुलु हेर्नु र सुन्नु बाहेक अरू केही गर्न सक्नु हुन्न पनि ।

३. यो भ्रष्टाचारी सरकारलाई  लकडाउन पछि फालेर नागरिक सरकारको निर्माण गर्नु आवश्यक छ र त्यसमा अहिलेका सामाजिक अभियन्ताहरू जस्तै मानव अधिकारवादी कृष्ण पहाड़ी ,  रवि लामिछाने , सुरेन्द्र के. सी, डा. दीक्षित, सुरेन्द्र भण्डारी, एटर्नी एट ल संविधानविद भीमार्जुन आचार्य, दिनेश त्रिपाठी, अरूण सुवेदी कानूनविद बालकृष्ण न्यौपाने, वरिष्ठ पत्रकार  रबीन्द्र मिश्र र अन्य पाँचजना महिलालाई समेतको एउटा मंत्रीमण्डल बनाउनु ज़रूरी छ।

४. अहिलेको सरकार र यसका मातहतमा रहेका सबै निकायहरू जस्तै अख़्तियार दुरूपयोग र अन्य नालायक  निकायहरूलाई अविलम्ब विघटन गर्नु पर्छ ।
५. नयाँ नागरिक सरकारले अर्को एउटा स्वतंत्र र निष्पक्ष निर्वाचन गरोस र त्यो आम निर्वाचनमा अन्य राजनैतिक पार्टीहरूले भाग लिनेछन ।
६. अबको चुनाव पद्धति कम खर्चिलो र सबैले धान्न सक्ने खालको हुनु पर्छ। अत: प्रत्यक्ष रूपमा कार्यकारी प्रधानमंत्रीको चयन गर्नु पर्छ र सांसदहरू तथा मंत्रीमण्डलको संख्या अत्यन्त कम बनाउनु पर्छ ।
७. नेपाललाई राष्ट्रपति चाहिंदैन । संवैधानिक रानी चाहिन्छ । अत: संविधानको अधीनमा रहने गरि हिमानी शाहलाई आलंकारिक राष्ट्रपति बनाउनु आजको ठोस आवश्यकता हो ।
८. हामीले धर्मनिरपेक्षता र संघीयता हटाउनु पर्छ । नेपालका निम्ति यो भविष्यमा गएर अझै हानिकारक हुन्छ ।

९. अब अर्को एउटा अन्तिम आन्दोलन देशमा अत्यावश्यक छ । विदेशको नेतृत्व, संकेत, स्वार्थ र ईशारामा हैन; परन्तु नागरिक आन्दोलन आफ्नै मातृभूमिमा । हैन भने, नेपालको भविष्य अन्धकार र भयावह छ ।

(क्यालिफोर्निया निवासी  प्रा.डा. दुर्गा दाहाल नेपाली कांग्रेसका प्राक्तन केन्द्रीय प्रशिक्षक र निष्पक्ष राजनैतिक विश्लेषक हुनुहुन्छ )